24 oktober 2021

Bosnië – Herzegovina: Sarajevo-Mostar & Kroatië: Dubrovnik

Eind april 2017, aan de vooravond van de Franse presidentsverkiezingen trek ik met mijn zoon naar ex-Joegoslavië.
De Balkan is qua natuurschoon, cultuur en geschiedenis een juweeltje.
Willens nillens wordt je hier echter geconfronteerd met de naweeën van een nog vrij recent verleden, die in deze regio als een donkere schaduw op je reis mee glijdt langs mooie bergen, meren en rivieren.

In een Europa die zich steeds defensiever opstelt, gaandeweg sluipen meer en meer nationale gevoelens binnen de Unie, zijn we van plan Bosnië-Herzegovina te bezoeken.
We denken aan Brexit, Geert Wilders, Norbert Hofer (Oostenrijk),  Orban in Hongarije, Gouden Dageraad in Griekenland, Pegida in Duitsland, Front National, Vlaamse Belangen,….

We hoeven slechts enkele decennia in onze achteruitkijkspiegel te kijken.
Enkele ultranationalisten ontketenden een bloedig conflict tussen de verschillende etnische bevolkingsgroepen in een land die slechts een dikke 1500 Km van Brussel, hoofdstad van Europa, verwijderd is.
10 jaar kon deze 3e Balkanoorlog aanslepen in een besluiteloos Europa.
De beschaafde wereld keek lang de andere kant op, …

Volgende boeken las ik vooraleer naar de regio te vertrekken, als voorbereiding voor de reis, ze dienden me ook als leidraad om dit overzicht te maken:
 * “Balkanschimmen” van Robert Kaplan, een opmerkelijke analyse van de regio geschreven net voor de dramatische gebeurtenissen van 1992.
* “De tuin van Tito”, een apart reisverslag van de jonge Korneel De Rynck over zijn treinreis van Belgrado naar Sarajevo.
 * “Tito de Partizaan”, een boek uit een oude oorlogsreeks “Dossier 40/45” die ik heb overgeërfd.
Maar ook Wikipedia, de vlugge en eigentijdse informatiebron.
 
Tot slot las ik 2 stripverhalen van Joe Sacco, ze geven een scherp licht weer over het dagelijks leven in een belegerd Oost Bosnië tijdens de periode 1992-1995.
* Eerste boek: “de Fikser– een verhaal uit Sarajevo” tekent de toestand tijdens de omsingeling. Het verhaalt de strijd van de zogenaamde “groene Baretten”- Moslimmilities geleid door een stelletje vroegere criminelen. Het boek verheerlijkt zeker niet de “heldendaden”, het beschrijft de vuile oorlog tussen Servische en Bosnische milities. Een rondje meedogenloos straatvechten, Bosnische criminelen die bescherming genoten van de officiële instanties. Een kransje plunderende opportunisten die zich te veel macht toebedeelden en nadien koud geliquideerd werden, de latere bedanking voor “bewezen diensten”.
* “Gorazde” verhaalt dan weer de Moslimenclave in Oost Bosnië. Het is een reeks rauwe verhalen die de wanhoop schetsen van een “Boerengat”, zoals ze het stadje in het chique Sarajevo noemden. Een vergeten stadje in de Drinavallei, aan zijn lot overgelaten door de VN en omsingeld door Servische milities gedurende 5 jaar. De gewone mensen vertellen, over vroegere Servische buren, de moordpartijen, de haat, de strijd om te overleven, …

Maak reeds hier een virtuele rondreis van wat er te zien is, door op onderstaande knop te klikken

Virtuele rondreis Sarajevo-Mostar-Dubrovnik




Een uitgebreid Balkandossier werd voorzien voor de curieuzeneuzen onder jullie.

Lees de geschiedenis van het hele Balkangebied, de smeltkroes waar Oost en West elkaar ontmoeten en botsen.
Hier werd de lont aangestoken voor wereldoorlog 1.
Verder ook uitgebreide achtergrondinfo hoe er zich hier tussen 1980 en 1991 langzaam een klimaat ontwikkelde die uiteindelijk danig escaleerde in een burgeroorlog.

Tot slot een smoelenboek van de voornaamste actoren.

Interesse?


Tik op onderstaande knop!

CURIEUZENEUS BALKAN




Reisroute: Sarajevo – Mostar – Dubrovnik

We logeerden in

“Hostels”, het goedkope alternatief.

Vooral jongeren maken er gebruik van, maar een late vijftiger zoals ik was er ook welkom.
De luxe blijft achterwege, je krijgt er een bed, badkamer op de gang en een stevig ontbijt s’ morgens.
Aangezien voor de rest alles gemeenschappelijk is, kom je vlugger in contact met collega-reizigers dan in pakweg het Holiday In.

Het is dus de ideale ontmoetingsplaats voor backpackers, wat wij rugzaktoeristen pleegden te noemen.


1/ Charleroi – Sarajevo       

Vliegtuig    Goedkoop ticket via Tui

Na een eerder tumultueuze landing, de volgende vlucht werd omgeleid naar Tuzla, mochten we een uurtje aanschuiven aan de paspoortcontrole.
Even wennen dus in Europa, Bosnië ligt immers niet in de Schengenzone.

In Sarajevo logeerden

 We in “Hostel City Center”- in de Saliha Hadzihusejnovica Muvekita.
 Echt centraal gelegen, op 100 meter van de bekendste winkelstraat “Ferhadija” en op 200 m van de Katholieke kerk en pleintje waar zich het “Galerijamuseum” bevindt.
De Latijnse brug en bibliotheek bevinden zich ook nog binnen wandelafstand.
Haal- en brengservice naar luchthaven of busstation worden er goedkoop en met de glimlach geregeld.
Je zit op het 3e verdiep en er is géén lift, dus toch wel eventjes sleuren wanneer je valies te veel luxespulletjes zou bevatten.

De ontvangst is echt warm en familiaal.
Ontbijt is in een gemeenschappelijk zaaltje.
Verder was het aangenaam keuvelen in de knusse zetels van het gemeenschappelijke salon.

Een eerder zachte avond op deze laatste dag van april, waarvan we gebruik maakten om nog een wandeling langs de Miljacka te ondernemen.
We passeren de Latijnse brug waar Gavrilo Princip de kroonprins Frans Ferdinand van Oostenrijk doodschoot, komen bij de synagoge, even later de Orthodoxe kathedraal en wandelen verder langs de Ferhadija naar de grote Begova moskee.      

   

s’ Anderendaags bezoeken we:

Apotheek op de hoek van het pleintje

GALERIJA 11/7/1995


Op een pleintje naast de katholieke kerk, dichtbij de westerse winkelstraat Ferhadija.
Heb je de indringende fototentoonstelling over Srebrnica en het beleg van Sarajevo.

Via de dictafoon vertelt de fotograaf je het verhaal achter de beelden, rauw en ongefilterd.
Er zijn slechts 2 zalen met foto’s en 2 schermen waar de films op worden geprojecteerd.
De zwart/wit beelden, zorgen ervoor dat het een indringend emotioneel bezoek is, die meer dan de moeite waard is, maar waar je echt moet van bekomen.


Je kan ook nog de beruchte tunnel bezoeken, de vroegere verbinding met het vliegveld.
Via deze veilige weg kon Sarajevo nog min of meer bevoorraad worden, Sniper Alley was géén optie.


Een taxichauffeur vertelde ons op de rit van het vliegveld toen we op de vroegere Sniper Alley naar ons hostel reden over de reële gevaren van deze brede boulevards die beschoten werden vanuit de bergen en de hoger gelegen flatgebouwen.
Meer dan 1.000 slachtoffers, 250 doden van wie 60 kinderen.

Via onderstaande link een impressie van het belegerde Sarajevo
en het verhaal van een tiener die zijn broer verloor, een indrukwekkend relaas.

http://sniperalley.photo/


Verder is er de heropgebouwde bazaar, hoewel druk toeristisch, ook wel de moeite. Heb je honger dan is dit zeker de place to be, de geur van houtvuurtjes en barbecues zijn onweerstaanbaar.

Bascarsija





2/ Sarajevo – Mostar          

Autobus    Gewoon te regelen aan het busstation

We vertrekken uit Sarajevo vergezeld van natte sneeuwbuien.


Busreizen in Bosnië verschillen wel iets van de lijn 58 tussen Brugge en Gent.
De chauffeur stopt regelmatig om een sigaretje te roken, boodschappen te doen, of staat  wat te keuvelen met een maat aan een halte in een of ander godvergeten dorpje.

We cruisen gezapig verder op natte-sneeuw-wegen door de bergen, langs een stuwmeer…
In een stadje volgt er een algemene stop, iedereen gaat van de bus en vrijwel iedereen haalt het pakje sigaretten boven.
We lijken volop in de jaren ’70 te zijn terug gecatapulteerd!
Ook ik sta nog lustig mee te zuigen, enkele maanden nadien ben ik definitief gestopt na 40 jaar roken en een hartaanval verder.

Zo’n 15 Km vóór Mostar dalen we af en komen in een vlakker landschap waar volop aan wijnteelt wordt gedaan.
De killigheid verdampt en maakt plaats voor uitbundige zonneschijn en warme temperaturen.
Aan het busstation van Mostar nemen we plaats aan een tafeltje buiten voor een koffietje, alvorens onze logies op te zoeken.

Logies in Mostar

In Mostar zijn er héél veel familiehostels.
Veel particulieren verhuren er kamers, een welkome bijverdienste want anders is er hier weinig werkgelegenheid.
Vóór de oorlog stond buiten Mostar de vliegtuigfabriek Soko waar 50.000 mensen werden tewerkgesteld, na de oorlog werd ze niet meer terug opgestart, de gebouwen staan zo goed als leeg.
Een voorname bron van tewerkstelling die is opgedroogd.

Wij logeerden niet ver van het busstation in “Hostel Mirror”, een beetje moeilijk te vinden, maar het is een zijstraatje (Brace Krpo 7) van de “Pere Lazetica”.

Voor ons een 10/10, uiterst behulpzaam en vriendelijke mensen.
Je kan er terecht in het Duits (de mama) en in het Engels (de zoon).
De vader is wijnbouwer en distilleert een hartige eau de vie.
 Net zoals in Sarajevo logeer je hier bij Bosnische Moslims, …respecteer dus dat er gevraagd wordt je schoenen af te doen bij het binnengaan.

Nonkel Ado doet de Herzegovina Tour naar Blagaj, Pocitelj en de watervallen van Kravica.
Een hartelijke man die je veel over de oorlog kan vertellen aangezien hij hier heeft meegevochten tegen de Kroaten, vandaar dat het Katholieke bedevaartsoord Medjugorje wordt overgeslagen.
Ik veronderstel dat het immense kruis die van op de berg neerkijkt op de minaretten, soms wel wat wrevel opwekt bij de plaatselijke Moslims.

Het is een zachte T-shirtavond en maken ook hier een late-avond-wandeling tot aan de beruchte brug over de Neratva, de “Stare Most” (de oude brug).




S’ Anderendaags bezoeken we

De fototentoonstelling van Wade Goddard naast de toren op de rechteroever van de Neratva in een expositieruimte op de 1e verdieping.
Toen twintiger, verhaalt hij in zijn fotoboek het dagelijkse leven van de gewone mensen tijdens de oorlog.

Mostar, de brug is herbouwd, de waaghalzen springen terug naar beneden in het ondiepe water, een bijverdienste waarbij je al de botten in je lijf kunt breken.
Het toerisme is terug, maar Mostar blijft ook wel een openluchtmuseum waar talrijke gebouwen, kerkhoven, getuigen van wat er zich hier afspeelde in de jaren ’90.
Dit laatste voor de bezoekers die niet louter komen om zotte duikers van een brug te zien springen.

Van uit Mostar boekten we de volgende dag nog een excursie met Nonkel Ado, de “Herzegovina Tour”,
een daguitstap met de auto naar:

BLAGAJ,

Een idyllisch plaatsje waar het helgroene riviertje de BUNA ontspringt, een bijriviertje van de grotere Neretva.
Het water bruist van uit een grot naar de buitenwereld.
Het dorpje werd in de 15e eeuw gesticht door de Ottomanen.

KRAVICA,


Een reeks watervallen die uit het karstgebergte in een helgroen meertje plonzen.
Ze doen me wat denken aan hun grotere broer Plitvice in Kroatië.
Een enig mooie picknickplaats.

POCITELJ,


Een mooi dorpje in Ottomaanse bouwstijl.
Van op de heuvel met toren heb je een mooi overzicht op streek en het dorpje beneden.
Wordt ook wel druk bezocht door Turkse toeristen. Even hadden we zelfs de indruk dat er een invasie aan de gang was vanuit Turkije: joelende jongeren, uitgelaten schreeuwend op de top terwijl ze de Turkse vlag lieten wapperen.
Ik zag Ado eens met zijn hoofd schudden.







3/ Mostar – Dubrovnik: Busreis

Slechts 80 Km, maar toch 3 uur ½ reistijd.
Probleem op deze route waren de grensovergangen:
Je moet uiteraard de grens over met Kroatië, wat in ons geval bijna 2 uur duurde, want bij een persoon op een andere bus waren zijn documenten niet in orde.
Dit zorgde voor file aan de grens.
Uiteindelijk vlogen àlle bussen op de parking, werd iedereen gecontroleerd tot de situatie was uitgeklaard.
Daarna moet je weer de grens over, want de route langs de kust nabij Neum gaat ook nog een stukje door Bosnië.
Dus weer controle, waarna een uitgebreide pauze in Neum.
Na een 20- tal Km kom je terug in Kroatië, waar nogmaals een beambte door de bus wandelt.

Het was een lange busreis, maar werden onderweg wél beloond met enkele mooie uitzichten!

Delta van de Neretva in Kroatië
In de buurt van Neum (Bosnië)
Enkele Km. voorbij Klek (Kroatië)




In Dubrovnik logeerden we in een studio (Anika Apartment).


Gelegen langs de drukke Jadranska Cesta, wat eigenlijk de 2 vaks Dalmatische kustweg D 8 is, maar eens op je balkon geniet je van een prachtig uitzicht op de haven.
De vriendelijke uitbaatster spreekt Engels en er is WIFI.
 
De 420 treden naar beneden vielen best wel mee, dezelfde weg terug was wennen.
Ga je boodschappen doen beneden in de Konzum, maak best een lijstje, je ziet de winkel van op je balkon en lijkt dichtbij, echter eens beneden aan de trappen op de terugweg naar je balkon bepakt met wat boodschappen, leek de afstand een stuk langer.

Via een wandelpad enkele honderden meter voorbij hotel Adria, raak je op een aangename en “Kroatisch-veilige” manier naar het oude stadscentrum.
Je kan ook de bus nemen, maar die rijdt maar om het uur.
Om terug te keren neem je de buslijn naar Nuncijata, wanneer je de trappen omhoog niet meer ziet zitten.

Weet dat Dubrovnik een heel stuk toeristischer (de cruiseschepen) en duidelijk duurder is dan Bosnië.
Dubrovnik, vroegere vrijhandelshaven van de Republiek Ragusa, deed zowel zaken met het Oosten (de Turken) als het Westen (Italië).
De oude binnenstad doet echt wel Italiaans aan.
Het Stradun was de vroegere stadsgrens tussen de eerste handelaars (geromaniseerde Illyriërs) en de later ingeweken Slaven.

In Dubrovnik bezoeken we

Stradun


Alweer een fototentoonstelling, met oa ook de foto’s van Goddard in het
“Warphoto Museum” gelegen in de smalle  Ulica Antuninska een zijstraatje van het Stradun
 (de rechte toeristenbaan in het oude Dubrovnik).



De 1e verdieping vertelt de Balkanoorlog 91-95 in beeld.
De expositieruimte brengt bovendien ook een overzicht van een resem andere burgerconflicten in het Nabije Oosten en  Afrika, waardoor er nogmaals een belletje rinkelt dat we ons in Europa bevoorrechte burgers mogen noemen.

Verder hebben we Dubrovnik alleen via de buitenkant bezocht.
Het is er, buiten het toeristenseizoen, aangenaam wandelen in een prachtig decor.